Σάββατο, 29 Φεβρουαρίου 2020

Γράφει η Γιώτα Κεφαλά: «Ο χορός του μαύρου πελαργού»*



 Ο παππούς του δεκατριάχρονου Φάνη, Νικόλαος Αστρινός, εξαφανίζεται ξαφνικά ένα βράδυ από το σπίτι, ενώ βλέπουν παρέα τηλεόραση και οι γονείς του Φάνη απουσιάζουν. Ο παππούς αναγκάστηκε να συγκατοικήσει με την οικογένεια του γιου του μετά την ασθένεια της γιαγιάς και τη μεταφορά της στη Θεσσαλονίκη, προκειμένου να υποβληθεί σε μια ειδική θεραπεία από την κόρη της και γιατρό, Μάρθα. Μετά τη μετακόμιση στο σπίτι του γιου του έπεσε σε κατάθλιψη εξαιτίας της έλλειψης της συντρόφου του και της απομάκρυνσης από την κατοικία του. Εκείνο το βράδυ, λοιπόν, εξαφανίζεται και, όπως θα μάθουμε στη συνέχεια, μαζί με ένα φίλο του από το Σύλλογο Ποντίων πηγαίνει στη Θεσσαλονίκη να δει την αγαπημένη του σύζυγο και τον παιδικό του φίλο Πέτρο, ο οποίος είναι σοβαρά άρρωστος και νοσηλεύεται στο νοσοκομείο. Όλο αυτό το χρονικό διάστημα που ο παππούς βρίσκεται στο σπίτι του γιου του γράφει σε ένα τετράδιο και το βράδυ πριν εξαφανιστεί λέει στον εγγονό του να μην πετάξουν το γραπτό του, αλλά να το διαβάσει, προκειμένου να καταλάβει όσα έχουν γίνει στη ζωή του. Ο Φάνης εκείνο το πρώτο βράδυ της εξαφάνισης αρχίζει να διαβάζει το τετράδιο του παππού του και ταξιδεύει στο παρελθόν.

Ο παππούς γράφει στον εγγονό του σε πρώτο πρόσωπο και αφηγείται τη ζωή του. Με λιτή γραφή αναφέρεται στην προσφυγιά των γονιών του το 1922, στον πόλεμο του 1940 και στη φτώχεια που ακολούθησε τα μεταπολεμικά χρόνια. Ο παππούς ήθελε να σπουδάσει φιλολογία , αλλά δυστυχώς η ζωή τα έφερε έτσι και μετά το θάνατο του πατέρα του στράφηκε στη θάλασσα και μπάρκαρε. Εξάλλου αυτή ήταν απόφαση δική του και του κολλητού του Πέτρου: αν αποτύγχαναν και δεν κατόρθωναν να πραγματοποιήσουν ό,τι ονειρεύονταν, θα γίνονταν ναυτικοί. Ο παππούς Νικόλας, λοιπόν, θα φύγει και θα ταξιδέψει μακριά, αλλά θα τα φέρει έτσι η ζωή και κάποια στιγμή που θα βρεθεί για λίγο στην Ελλάδα, θα γνωρίσει την αγαπημένη του σύζυγο, θα παντρευτούν και κείνος θα ξαναφύγει. Η ανατροπή στη ζωή του, όμως, θα συμβεί στην Πολωνία, όπου εκεί, αποκλεισμένος λόγω των πολιτικών ταραχών, θα χάσει το ναυτικό του φυλλάδιο και την ταυτότητά του, θα θεωρηθεί νεκρός και θα περάσει πολλές ταλαιπωρίες μέχρι να επιστρέψει κοντά στην οικογένεια του. 

Η Λότη Πέτροβιτς με το μυθιστόρημα «Ο χορός του μαύρου πελαργού» γράφει μια ιστορία που συνδέει το παρόν με το ιστορικό παρελθόν. Οι νεαροί αναγνώστες θα ταξιδέψουν μέσα από την αφήγηση του παππού Νικόλα σε γεγονότα που αφορούν τόσο την Ελλάδα όσο και την παγκόσμια ιστορία. Τα γεγονότα αυτά, όμως, δε δίνονται μέσα από τη στεγνή ιστορική αφήγηση, αλλά μέσα από τη λογοτεχνική γλώσσα και εντάσσονται αρμονικά στην υπόθεση του βιβλίου. 

Ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου είναι ο παππούς Νικόλας, αν και η παρουσία του γίνεται αισθητή μόνο μέσω των γραπτών του . Η σχέση του όμως με τον εγγονό του είναι αυτή που κινεί τα νήματα της ιστορίας. Η συγγραφέας βασίζεται στη σχέση παππού-εγγονού για να πλέξει την υπόθεση του βιβλίου. Η σχέση αυτή είναι ουσιαστική και βαθιά συναισθηματική –και αυτό φαίνεται και στον τρόπο με τον οποίο μιλά για τον παππού ο Φάνης, καθώς αναπολεί όλες τις στιγμές που έχουν περάσει μαζί. Ο Φάνης διαβάζοντας τα γραπτά του παππού μαθαίνει πως νιώθει ο ηλικιωμένος πια παππούς του, ο οποίος έχοντας φτάσει στα γεράματα διαπιστώνει με τη σοφία των ηλικιωμένων ότι δε θέλει να είναι πια βάρος για τα παιδιά του. Νιώθει ότι είναι ένας άχρηστος άνθρωπος που θα φέρνει δυσκολίες σ’ αυτά και θα θυμίζει βρέφος. Ότι η ζωή των γερόντων είναι σαν των μωρών, αλλά ενώ τα μωρά προκαλούν χαρά οι γέροι είναι βαρετοί και αποτελούν βάρος με την ύπαρξη τους. Σε αυτό το σημείο κάνει αναφορά στον όρο αντιπελάργηση και εξηγεί στο Φάνη τη σημασία του. «…Αντιπελάργηση ή αντιπελαργισμός, τους είπε, σημαίνει ανταπόδοση φροντίδας και στοργής απ’ τα παιδιά προς τους γονείς. Και την είπαν έτσι αυτή την ανταπόδοση, γιατί απ’ την αρχαία εποχή, αλλά και τη βυζαντινή, παρατηρούσαν οι άνθρωποι ότι οι πελαργοί, όταν ο γονιός τους πια γεράσει και γυμνωθεί απ’ τα φτερά του, τον κρατούν ανάμεσά τους και τον ζεσταίνουν με τα δικά τους φτερά. Τον φροντίζουν, του ετοιμάζουν φαγητό, κι όταν πρέπει να πετάξει, τον σηκώνουν πότε ο ένας από δεξιά και πότε ο άλλος από αριστερά με τη φτερούγα τους…»

Το βιβλίο κλείνει με μια δυνατή σκηνή: οι Πόντιοι χορεύουν Σέρα- τον πυρρίχιο χορό των αρχαίων Ελλήνων, όπως λέει ο παππούς. Και κει ξεχωρίζει ο Νικόλας Αστρινός, ο λεβέντης παππούς, που μοιάζει με μαύρο πελαργό, καθώς είναι ντυμένος με τα ρούχα των Ποντίων και χορεύει καμαρωτός. Γιατί όπως λέει η συγγραφέας μέσω του ήρωα της: « Οι Πόντιοι το έχουν στο αίμα τους να μην το βάζουν κάτω. Γονατίζουν από βάσανα, διώξεις και ξεριζωμούς, ακόμη και από γενοκτονίες, αλλά πάντα ξαναστέκονται στα πόδια τους….»

(*) Εκδ. Πατάκη 2019, 128 σελ.

Σημ.: Αναρτήθηκε στο : 


Σάββατο, 22 Φεβρουαρίου 2020

Λόγος για τη φαντασία



«Η φαντασία στην εξουσία» έγραφαν οι νέοι στους τοίχους του Παρισιού, το Μάη του 1968. Και προφανώς εννοούσαν την καλλιεργημένη, δημιουργική φαντασία, τη ζυμωμένη με ήθος. Αυτή ασφαλώς εννοούσε και ο Αλβέρτος Αϊνστάιν, όταν έλεγε: «Η φαντασία είναι πιο σημαντική από τη γνώση. Η γνώση είναι περιορισμένη. Η φαντασία μπορεί να συλλάβει και να περιλάβει όλον τον κόσμο». Μια τέτοια φαντασία, που πρωτίστως οδηγεί στην αυτογνωσία, στην έξοδο από τον «εαυτό» και στην αποδοχή του «άλλου», είναι επόμενο να στρέφεται στον οραματισμό ενός όντως καλύτερου και δικαιότερου κόσμου και να μάχεται για την πραγμάτωση αυτού του σκοπού. Αυτό το είδος της υγιούς φαντασίας - γνωστό αλλά δε βλάφτει να το ξαναπούμε – περισσότερο από κάθε άλλο μέσο την καλλιεργούν τα πραγματικά λογοτεχνικά βιβλία, ιδίως τα βιβλία για παιδιά και νέους. Που θα πρέπει, νομίζω, κάποτε να πάψουμε να τα λέμε «εξωσχολικά» και – όπως γίνεται στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες - να τα βάλουμε «μέσα» στο σχολείο, στη θέση και για τη χρήση που τους πρέπει.

Τρίτη, 18 Φεβρουαρίου 2020

Ένα μυστικό + δύο για ένα βιβλίο



Το ELNIPLEX μού ζήτησε να αποκαλύψω ένα «μικρό μυστικό» σχετικά με το βιβλίο μου Ο χορός του μαύρου πελαργού (Πατάκης, 2019). Μεταφέρω εδώ την απάντησή μου, όπως φιλόξενα δημοσιεύτηκε:

Η Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, BOOK SECRET στο ELNIPLEX για το βιβλίο της Ο χορός του μαύρου πελαργού (*)

“Μου ζητάτε ένα «μικρό» μυστικό κι εγώ  λέω να σας πω δύο μικρά κι ένα μεγάλο! Το πρώτο «μικρό» είναι  ότι  αυτά που εξιστορεί ο πολύπαθος παππούς Νικόλας στο βιβλίο,  στηρίζονται σε πραγματικά περιστατικά και ιστορίες βασανισμένων ανθρώπων που γνώρισα υπηρετώντας για τον βιοπορισμό μου επί 27 χρόνια στον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης. Το δεύτερο «μικρό» είναι  ο απέραντος θαυμασμός μου για τον ποντιακό Ελληνισμό, το θάρρος του να επιζήσει παρά τη γενοκτονία που υπέστη, και τη θαυμαστή συνοχή του.

Το «μεγάλο» τρίτο, τώρα, θέλει κάποια επεξήγηση. Σημειώνω λοιπόν τα εξής: Βασική αρχή που υποστηρίζει από τη σύστασή της η Διεθνής Οργάνωση Βιβλίων για τη Νεότητα –ΙΒΒΥ (την οποία υπηρέτησα εθελοντικά επί τριάντα χρόνια και εξακολουθώ να τη στηρίζω ως επίτιμο μέλος της πια), είναι η δημιουργία «βιβλιογέφυρας», που θα προάγει όχι μόνο τη διεθνή κατανόηση με στόχο την ειρηνική συνύπαρξη των λαών, αλλά θα γεφυρώνει και τα πάσης φύσεως κοινωνικά και πολιτικά «χάσματα» που δημιουργούν αντιπάθειες ή εχθρότητες. Μεταξύ αυτών είναι βέβαια και το χάσμα των γενεών.

Στις μέρες μας αυτό το «χάσμα», αν και όπου εμφανίζεται, τείνει να πάρει τη μορφή του λεγόμενου «ηλικιακού ρατσισμού» με έκδηλα τα στοιχεία της απαξίωσης ακόμα και της περιφρόνησης των ηλικιωμένων. Δεν έχει παρά να κοιτάξει κανείς σε συχνά δημοσιεύματα, σκίτσα, ανέκδοτα ή γελοιογραφίες, όπου οι ηλικιωμένοι παρουσιάζονται κατά κανόνα με ασέβεια και διάθεση γελοιοποίησης. Ή με διάθεση να υπονοηθεί ότι αποτελούν «βάρη» του κοινωνικού συνόλου, ιδίως σε εποχές οικονομικής κρίσης. Η γνωστή θέση ότι ο πολιτισμός μιας κοινωνίας κρίνεται από τη στάση της απέναντι στα παιδιά και τους γέροντες αγνοείται ή περιφρονείται. 

Η απαξιωτική αυτή έφεση έφτασε να επηρεάζει ακόμα και παρουσιαστές παιδικών βιβλίων, οι οποίοι μιλούν για «επιστροφή του συντηρητισμού» στην παιδική/νεανική λογοτεχνία, θεωρώντας αναχρονιστικά και «συντηρητικά» τα παιδικά/εφηβικά βιβλία που ασχολούνται με τις σχέσεις εγγονών και παππούδων/ γιαγιάδων.

Η άποψη αυτή δεν με βρίσκει, βέβαια, σύμφωνη, γι’ αυτό και η τρίτη ηλικία, αλλού λιγότερο αλλού περισσότερο, έχει το ρόλο της στα περισσότερα από τα βιβλία μου. Ήταν ωστόσο φυσικό, λόγω όσων προανέφερα, να με απασχολήσει εντονότερα σε πρόσφατα έργα μου για μικρά ή για μεγάλα παιδιά: «Το φιλί της λύκαινας» – 2016, «Η μικρή πολύχρωμη γιαγιά μου» -2017 και τώρα «Ο χορός του μαύρου πελαργού».
Λότυ Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου
Για το elniplex

Δημοσιεύτηκε στο : https://www.elniplex.com/%ce%bb%cf%8c%cf%84%ce%b7-%cf%80%ce%ad%cf%84%cf%81%ce%bf%ce%b2%ce%b9%cf%84%cf%82-book-secret-%cf%84%ce%bf-%cf%87%ce%ac%cf%83%ce%bc%ce%b1-%ce%b3%ce%b5%ce%bd%ce%b5%cf%8e%ce%bd-%cf%80%ce%ae%cf%81%ce%b5-%cf%84%ce%b7-%ce%bc%ce%bf%cf%81%cf%86%ce%ae-%ce%b7%ce%bb%ce%b9%ce%ba%ce%b9%ce%b1%ce%ba%ce%bf%cf%8d-%cf%81%ce%b1%cf%84%cf%83%ce%b9%cf%83%ce%bc%ce%bf%cf%8d/?fbclid=IwAR3bAyOoRhRDJjAVsdpRxoNOUsHFu1dMIG0CIOXZJ7mzY2QLkTaYYWsNeJw

(*) http://www.loty.gr/mythistorima_analyt_21.htm

http://www.i-read.i-teen.gr/book/%CE%BF-%CF%87%CE%BF%CF%81%CF%8C%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B1%CF%8D%CF%81%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%B5%CE%BB%CE%B1%CF%81%CE%B3%CE%BF%CF%8D