Τρίτη, 21 Φεβρουαρίου 2017

Για μια πιο ζεστή «καληνύχτα»…



 

Βρήκα τυχαία στα χαρτιά μου ένα παλιό απόκομμα της «Καθημερινής» (6.10.1004) με τίτλο «Για μια πιο χαμογελαστή και βιώσιμη κοινωνία».Έγραφε πως η κοινωφελής οργάνωση Communithy Links, που στόχος της είναι η καταπολέμηση της κοινωνικής αποξένωσης, έχει δημιουργήσει μία κίνηση με το σύνθημα «είμαστε ό,τι κάνουμε», μια ιδέα στηριγμένη στην παρατήρηση του Μαχάτμα Γκάντι «Πρέπει να είμαστε η αλλαγή που θέλουμε να δούμε στον κόσμο».
     Στο πλαίσιο της κίνησης αυτής, έχει εκδώσει κι ένα βιβλίο-οδηγό, όπου μερικοί από τους κορυφαίους εγκεφάλους της βρετανικής διαφήμισης συνεισέφεραν τις δημιουργικές του δυνάμεις δωρεάν. Το βιβλίο περιλαμβάνει εικονογραφήσεις  και σύντομα κείμενα για 50 πράγματα που μπορούμε να κάνουμε, ώστε να γίνει η κοινωνία καλύτερη. Ανάμεσα στα άλλα (π.χ. «γράψτε ένα σημείωμα σε κάποιον που σας άρεσε η δουλειά του», «αρνηθείτε τις πλαστικές σακούλες», χαμογελάτε πιο συχνά», «κάντε κάτι χωρίς ανταμοιβή» κ.λπ.) υπάρχει και η εξής προτροπή:

                        «Διαβάστε ένα παραμύθι σ’ ένα παιδί»!

Αυτό το τελευταίο μού άρεσε περισσότερο απ’ όλα. Πιστεύω μάλιστα πως θα ήταν καλό να δοκιμαστεί και στους ενηλίκους, ιδίως τα βράδια, πριν από τον ύπνο. Δεν είμαι βέβαιη αν η κοινωνία θα γίνει καλύτερη, η «καληνύχτα» όμως που θ’ ακολουθήσει θα είναι σίγουρα πιο ζεστή!


Σάββατο, 18 Φεβρουαρίου 2017

Ποίηση και παιδιά



    
Μερικές αξιοσημείωτες συμβουλές του J. Patrick Lewis προς όσους γράφουν ή θέλουν να γράψουν ποιήματα για παιδιά βρήκα, σκαλίζοντας τα χαρτιά μου, στο τεύχος Μαΐου/Ιουνίου 2007 του έγκριτου περιοδικού για την παιδική λογοτεχνία The Horn Book Magazine, που εκδίδεται στη Βοστόνη από το 1923. Σημειώνει εκεί:
- Αν θέλεις να γράψεις ποιήματα για παιδιά τα πρώτα πράγματα που πρέπει να προμηθευτείς είναι δύο: ΄Ενα λεξικό κι ένα καλάθι των αχρήστων – και να τα χρησιμοποιείς εξίσου και τα δύο.
- Αν γράφεις για να ‘μορφώσεις’ τον νεαρό αναγνώστη, βρίσκεσαι σε λάθος περιοχή.
- Πάψε να γκρινιάζεις ότι κανένας δε διαβάζει ποίηση. Απλά γράφε!
Και συνεχίζει με μια προειδοποίηση προς όλους:
-Αν λέμε στα παιδιά ότι είναι εύκολο να γράφει κανείς ποιήματα, τα προετοιμάζουμε για πολύ μεγαλύτερη απογοήτευση απ’ όση ενδέχεται να δοκιμάσουν.

Τετάρτη, 15 Φεβρουαρίου 2017

Ο Ουμπέρτο Έκο για την ιστορική μνήμη



 Άκουσα πάλι να λέγεται ότι τα σύγχρονα παιδιά δεν ενδιαφέρονται για την Ιστορία, κάτι που νομίζω πως μάλλον σημαίνει ότι δεν τα παρακινούμε με το σωστό τρόπο να την αγαπήσουν. Θυμήθηκα λοιπόν τα όσα είχε γράψει στον εγγονό του, μεταξύ άλλων, ο Ουμπέρτο Έκο για την αναγκαιότητα της ιστορικής μνήμης και παραθέτω ένα απόσπασμα από τις πολλές πολύτιμες παραινέσεις που περιέχει το γράμμα του, με τη βεβαιότητα ότι ενδιαφέρουν όλους μας. Λέει: 

   “…Έπειτα, υπάρχει η ιστορική μνήμη, αυτή που δεν αφορά τα γεγονότα της ζωής σου ή τα πράγματα που έχεις διαβάσει, αλλά αυτά που συνέβησαν πριν ακόμη γεννηθείς. Σήμερα, αν πας σε ένα κινηματογράφο, θα πρέπει να μπεις μέσα μια συγκεκριμένη ώρα, όταν αρχίζει η ταινία, και όταν η προβολή ξεκινά, είναι σαν κάποιος να σε παίρνει από το χέρι και να σου λέει τι συμβαίνει. Στα χρόνια μου, μπορούσε κανείς να μπει στην αίθουσα του κινηματογράφου οποιαδήποτε στιγμή, θέλω να πω στο μέσο της προβολής. Έμπαινε τη στιγμή που συνέβαιναν ορισμένα πράγματα και προσπαθούσε να καταλάβει τι είχε προηγηθεί. Αργότερα, όταν η ταινία ξανάρχιζε, μπορούσε να διαπιστώσει αν είχε καταλάβει σωστά την υπόθεση, εκτός του ότι, αν η ταινία είχε ενδιαφέρον, μπορούσε να μείνει και να την ξαναδεί. Λοιπόν, η ζωή είναι σαν μια ταινία της δικής μου εποχής. Όλοι ερχόμαστε στη ζωή όταν πολλά πράγματα έχουν ήδη συμβεί πριν εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, και είναι σημαντικό να μάθουμε τι έχει συμβεί πριν εμείς γεννηθούμε. Αυτό είναι αναγκαίο, για να κατανοήσουμε καλύτερα γιατί σήμερα συμβαίνουν πολλά νέα πράγματα…”

Ολόκληρο το εξαιρετικό κείμενο του Έκο έχει αναρτηθεί στο Αντικλείδι:

Δευτέρα, 13 Φεβρουαρίου 2017

Τέχνη και παρηγορία



 Εκφράζω την ανησυχία μου ακόμα μια φορά για κάποιες περίεργες, αν όχι ύποπτες τάσεις και προσπάθειες, σποραδικές ευτυχώς, κυρίως στην ξένη παιδική/νεανική  λογοτεχνία, να υπάρξουν βιβλία με κακό τέλος, βιβλία που εκπέμπουν απύθμενη απαισιοδοξία, που αποθαρρύνουν, απελπίζουν, ή ακόμη και τρομοκρατούν τους νεαρούς αναγνώστες. Οι υποστηρικτές αυτών των τάσεων ισχυρίζονται ότι έτσι προετοιμάζουν τα παιδιά για τη σκληρότητα της ζωής.  Τέτοια  στάση όμως –ας το ξαναπούμε - είναι «άνανδρη» από ενήλικο προς ανήλικο, αφού τα παιδιά δεν έχουν προλάβει ν’ αναπτύξουν επαρκώς την ικανότητα να τα βγάζουν πέρα με τις αντιξοότητες και τις υπέρμετρες δυσκολίες. Έτσι, αυτού του είδους τα βιβλία ωθούν τους νεαρούς αναγνώστες στο συμπέρασμα ότι είναι μάταιο να προσπαθήσουν για οτιδήποτε, άσκοπο να περιμένουν κάτι αξιόλογο από τη ζωή. 

  Βέβαια η επαφή των παιδιών με τη σκληρή πραγματικότητα μέσω της λογοτεχνίας (όπως και κάθε άλλης τέχνης) είναι απολύτως απαραίτητη, όμως παράλληλα χρειάζονται θάρρος κι ελπίδα για το μακρύ ταξίδι της ζωής που ξανοίγεται μπροστά τους. Και σ’ αυτό συμβάλλει όχι βέβαια ένα γλυκερό «happy end» αλλά ένα βαθιά ελπιδοφόρο τέλος των ιστοριών που διαβάζουν, όσες δυσάρεστες πλευρές της ζωής κι αν έχουν γνωρίσει μέσα από τις σελίδες τους.

  Μα μήπως και οι ενήλικοι - ιδίως οι σημερινοί - δεν έχουν ανάγκη από ενθάρρυνση κι ελπίδα; Και είναι άραγε λάθος να τους προσφέρει αυτά τα στοιχεία η Τέχνη γενικά; Μια σπουδαία φωνή από άλλο χώρο, από τη ζωγραφική, έρχεται να συνηγορήσει. Είναι η φωνή του Γιάννη Τσαρούχη, που έλεγε σε μια συνέντευξή του ότι «η Τέχνη είναι επιδίωξη γαλήνης και ισορροπίας, παρηγορία και παυσίπονο για τον δυστυχισμένο σημερινό άνθρωπο, θύμα μιας παρεξηγημένης ελευθερίας». Ίσως αυτή τη γαλήνη και την ισορροπία λαχταρούν και οι ενήλικοι αναγνώστες, γι’ αυτό και ο αριθμός των μεγάλων που διαβάζουν παιδικά/νεανικά βιβλία αυξάνεται διαρκώς!